Leiðbeiningar og lagaviðmið fyrir íþróttafélög

Leiðbeinandi sniðmát

Laganefnd ÍSÍ hefur sett saman eftirfarandi leiðbeinandi sniðmát fyrir íþróttafélög varðandi þau ákvæði sem þeim bæði ber að hafa í lögum sínum og er æskilegt að séu þar. Sniðmátið má nota þegar ný íþróttafélög eru stofnuð og jafnframt gott að styðjast við það þegar breytingar eru gerðar á lögum félags. Félögum er ekki skylt að orða ákvæðin með þeim hætti sem þau eru sett fram í viðmiðunum, aðeins er um leiðbeinandi texta að ræða.

Fyrst er hér yfirlit yfir uppbyggingu laga sem æskilegt er að fara yfir áður hafist er handa við lagasetningu eða lagabreytingar hjá félagi.

Í lögum ÍSÍ, nánar tiltekið h. lið gr. 5.2, eru nöfnum íþróttafélaga settar ákveðnar skorður. Þar segir að nafn félags skuli samrýmist íslensku máli og málvenju og vera í samræmi við reglur framkvæmdastjórnar um nöfn félaga. 

Varnarþing skal tiltekið vegna tengingar við íþróttahérað.

Íþróttafélag verður ekki aðili að íþróttahreyfingunni nema með því að vera aðili að íþróttahéraði, sbr. 2. gr. laga ÍSÍ. Þess vegna er gerð sú krafa að í lögum félags komi fram hvaða íþróttahéraði það tilheyrir og að það hlíti lögum og reglum viðkomandi héraðs sem og lögum og reglum ÍSÍ.

Hér skal greina frá tilgangi félagsins og hvernig honum skuli náð. Tilgangur félags skal fyrst og fremst vera iðkun íþróttar sem viðurkennd hefur verið af framkvæmdastjórn ÍSÍ, sbr. a. liður greinar 5.2 í lögum ÍSÍ. Þá segir í c. lið sama ákvæðis að rekstur íþróttafélags skuli einskorðaður við hagsmuni þess og þeirrar starfsemi sem tengist iðkun íþrótta og sé ekki í hagnaðarskyni. 
Út frá upplýsingum um tilgang félags taka einstaklingar svo ákvörðun um hvort þeir vilja gerast félagsmenn í félaginu og því mikilvægt að vel sé hugað að þessu ákvæði. 

Félagsaðild að íþróttafélagi skal vera öllum frjáls og ekki aðrar takmarkanir settar á þátttöku í félagsstarfi þess en þær sem skapast af ytri aðstæðum, s.s. þjálfunaraðstæðum, sbr. e. liður gr. 5.2 í lögum ÍSÍ. Þetta kemur ekki í veg fyrir að krafa sé gerð um greiðslu félagsgjalda. Aðild að félagi fylgja jafnframt skyldur og með því að gerast félagi er einstaklingur að skuldbinda sig til að virða lög og reglur félagsins og starfa í anda þess. Og þó félagsaðild sé öllum frjáls er félagi heimilt að takmarka þátttöku félagsmanna eða útiloka þá frá félagsstarfi á grundvelli brota á lögum og reglum íþróttahreyfingarinnar.

Greina skal frá reikningsári og starfstímabili og skal ársreikningsgerð vera í samræmi við reglugerð ÍSÍ um fjárreiður o.fl. Æskilegast er að starfs- og reikningsárið sé almanaksárið til að gæta samræmis við íþróttahéruð, sérsambönd og ÍSÍ sem íþróttafélagið tilheyrir.

Aðalfundur fer með æðsta vald í málefnum félagsins. Hann skal boðaður með minnst tveggja vikna fyrirvara, sbr. c. liður gr. 5.7. Í lögum félagsins skal koma fram hvernig boðun aðalfundar skal háttað og mikilvægt er að reglur um boðun séu virtar, annars getur fundurinn ekki farið fram. Greint skal frá því hvernig ákvarðanir eru teknar á aðalfundi, einfaldur meirihluti er almennt nægilegur til afgreiðslu almennra mála en aukins meirihluta (t.d. 2/3 hlutar atkvæða) skal krefjast til breytinga á lögum. Taka skal fram hvernig kosningar fara fram, t.d. með handauppréttingu eða skriflega. Kjörgengi skal takmarkað við 18 ára aldur og atkvæðisréttur við a.m.k. 16 ára aldur, sbr. e. liður gr. 5.7. í lögum ÍSÍ. Í lögum félags skal jafnframt geta þess hvaða atriði skulu að lágmarki tekin fyrir á aðalfundi félagsins, sbr. d. liður gr. 5.7. 

Boða má til aukaaðalfundar ef stjórn er óstarfhæf eða fyrir liggja eitt eða fleiri skýr tilgreind mál sem taka þarf fyrir hjá æðsta valdi félagsins. 

Æskilegt kann að vera að setja ákvæði um almenna félagsfundi, hvernig þeir eru boðaðir, hvort félagsmenn geti krafist þeirra o.s.frv. 

Stjórn félags fer með daglega stjórn þess og kemur fram fyrir hönd þess í öllum málum. Vegna reglna um ákvörðunarbærni stjórnar og mögulegra atkvæðagreiðslna í stjórn er mælt með að fjöldi stjórnarmanna sé oddatala. Einnig er mælt með að settur sé tiltekinn fjöldi stjórnarmanna í lög, frekar en að hafa fjöldann á einhverju bili (t.d. 5 til 7 manns). 

Stjórn félags verður að geta brugðist við þegar félagsmenn brjóta gegn lögum og reglum félagsins eða haga sér á óviðeigandi hátt. Í lögum félags skal vera kveðið á um heimild stjórnar til að taka á slíkum málum og gerð krafa um ákveðna málsmeðferð, sbr. g. liður gr. 5.7. Í lagaviðmiðunum hér að neðan er tillaga að slíku ákvæði.

Slit félags er stór viðburður og æskilegt að þau fari fram á aðalfundi eða aukaaðalfundi og að aukinn meirihluta atkvæða þurfi til að slíta félaginu. 

Í lögum ÍSÍ, d lið greinar 5.2, er kveðið á um að lög félags megi hvorki ganga í berhögg við lög ÍSÍ né hlutaðeigandi héraðssambands/íþróttabandalags og skuli hafa hlotið staðfestingu þeirra. Þá segir að allar síðari lagabreytingar skuli staðfestar af sömu aðilum.

Leiðbeinandi sniðmát við stofnun félags og endurskoðun laga